Κώστας Λάμπος Εξάρτηση, προχωρημένη υπανάπτυξη και αγροτική οικονομία της Ελλάδας.

 [Μια συμβολή στη μελέτη του (ελληνικού) περιφερειακού καπιταλισμού και των εναλλακτικών στρατηγικών ανάπτυξης], 

Rita G. Fischer Verlag, Fragfurt am Main1981 / ΑΙΧΜΗ, Αθήνα 1983

"Στη στρατηγική της αποικιοκρατίας και του ιμπεριαλισμού, η Ελλάδα, ήταν πάντα, εξαιτίας της γεωστρατηγικής της θέσης, ως το σημείο τομής-συνάντησης τριών ηπείρων, μια χώρα με ξεχωριστή σημασία. Αυτή η ιδιαίτερη γεωστρατηγική θέση δεν προσδιόρισε μόνο τις συνθήκες διαμόρφωσης του νεοελληνικού έθνους, αλλά και το χαρακτήρα της οικονομικής και της κοινωνικής εξέλιξης της Ελλάδας. Αυτό το βιβλίο του

Κώστα Λάμπου αποτελεί, για το γερμανόφωνο χώρο και ίσως όχι μόνο, τη μοναδική προσπάθεια βαθιάς και συστηματικής ανάλυσης. Ξεκινώντας από μια διεξοδική ανάλυση των αναπτυξιακών θεωριών και των εναλλακτικών στρατηγικών ανάπτυξης για την υπέρβαση της υπανάπτυξης, ο Λάμπος περνάει με ένα ιδιαίτερα εξαιρετικό και μεθοδολογικό τρόπο στην έρευνα της εμφάνισης και της εξέλιξης της διαδικασίας εξάρτησης της Ελλάδας, την οποία ο συγγραφέας διακρίνει σε τέσσερις φάσεις. Κλείνοντας ο συγγραφέας το πρώτο μέρος του βιβλίου του με την έρευνα του χαρακτήρα των δομικών μεταβολών της ελληνικής οικονομίας μέχρι σήμερα, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ο Ελληνικός περιφερειακός καπιταλισμός αποτελεί τυπική έκφραση της εξαρτημένης καπιταλιστικής ανάπτυξης της υπανάπτυξης της άμεσης καπιταλιστικής περιφέρειας και βρίσκεται στη φάση της προχωρημένης υπανάπτυξης. Με αυτή την πειστικά τεκμηριωμένη επιχειρηματολογία που θεμελιώνεται σε ένα μεγάλο πλήθος επίσημων στατιστικών στοιχείων, ο Λάμπος θέτει τέρμα στη χαοτική συζήτηση για το χαρακτήρα και το βαθμό της καπιταλιστικής ανάπτυξης της Ελλάδας και ανοίγει μια νέα περίοδο για τη μελέτη του Ελληνικού περιφερειακού καπιταλισμού.

Ο Λάμπος επέλεξε την Ελληνική γεωργία ως ερευνητικό πεδίο, για την απόδειξη της προχωρημένης υπανάπτυξης του Ελληνικού κοινωνικού σχηματισμού, ανοίγοντας έτσι το δεύτερο μέρος αυτού του βιβλίου. Πρώτα-πρώτα αντικρούει, με μια διεξοδική ανάλυση των φυσικών όρων, τη θέση σύμφωνα με την οποία είναι οι φυσικοί όροι που θέτουν όρια στην ανάπτυξη της Ελληνικής γεωργίας και ανάγει την υπανάπτυξη της Ελληνικής

γεωργίας και συνεπώς της Ελληνικής οικονομίας στα περιορισμένα όρια του περιφερειακού καπιταλισμού. Στη συνέχεια αναλύει διεξοδικά τις κοινωνικοιοικονομικές δομές της Ελληνικής γεωργίας και διαπιστώνει ότι αυτές οι δομές δεν διαμορφώθηκαν από τις ανάγκες μιας ανεξάρτητης ανάπτυξης της χώρας, αλλά διαμορφώθηκαν και συνεχίζουν να διαμορφώνονται από τις ανάγκες των καπιταλιστικών μητροπόλεων. Κλείνοντας την έρευνά του ο συγγραφέας αναλύει το χαρακτήρα και τις δομές των κρατικών και κλαδικών φορέων της αγροτικής πολιτικής στην Ελλάδα, αποκαλύπτοντας τον τρόπο με τον οποίο η συνολική οικονομική εξάρτηση εκφράζεται και ως εξαρτημένη αγροτική πολιτική. Ο Λάμπος αρνείται τη θέση, πως η υπανάπτυξη και η εξάρτηση μπορούν να ξεπεραστούν με την ενίσχυση της εξάρτησης, όπως συμβαίνει με την ένταξη της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα και επιχειρηματολογεί υπέρ της ανεξάρτητης ανάπτυξης της χώρας, μια στρατηγική που όπως δείχνουν οι τελευταίες πολιτικές εξελίξεις βρίσκει μεγάλη ανταπόκριση στην ελληνική κοινωνία και έχει μεγάλες δυνατότητες να πραγματοποιηθεί.

Το βιβλίο του Λάμπου αποτελεί κλειδί για την κατανόηση της σημερινής ελληνικής πραγματικότητας και ένα χρήσιμο βοήθημα για τους ερευνητές των προβλημάτων των χωρών του Τρίτου Κόσμου".

Παρουσίαση από: Rita G. Fischer Verlag, Frankfurt am Main, März 1981.

ΛΑΦΑΡΓΚ ΠΩΛ, Η ΚΑΤΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΙΔΕΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ, ΓΚΟΒΟΣΤΗΣ, ΑΘΗΝΝΑ χ.χ.

ΜΠΙΤΣΑΚΗΣ ΕΥΤΥΧΗΣ, ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΥΡΑ ΣΤΟΝ ΑΜΒΩΝΑ, ΤΟΠΟΣ, ΑΘΗΝΑ 2009

SPECK DIMITRI; Ο ΠΕΤΡΟΣ ΕΠΙΝΟΗΣΕ ΤΟΝ ΙΗΣΟΥ, ΝΗΣΙΔΕΣ, ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2013

KRAUSS LAWRENCE M. ΕΝΑ ΣΥΜΠΑΝ ΑΠΟ ΤΟ ΤΙΠΟΤΕ, ΤΡΑΥΛΟΣ, ΑΘΗΝΑ 2012

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΛΑΜΠΟΣ. ΑΚΙΝΗΤΗ ΠΟΛΗ, ΔΙΗΓΗΜΑΤΑ, ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΟΥΚΚΙΔΑ, ΑΘΗΝΑ 2014

Όταν προσπαθείς να αποτυπώσεις την πραγματικότητα στο χαρτί, οφείλεις πρώτα να την έχεις παρατηρήσει. Μα το βίωμα στη μετουσίωσή του σε λογοτεχνία, μοιάζει με παρατήρηση μέσα από μεγεθυντικό φακό. Γιατί προσπαθείς να δεις πέρα από την επιφάνεια και την εύκολη, συχνά ελλιπή, πρώτη εντύπωση. Προσπαθείς να δεις τις λεπτομέρειες όσο πιο καθαρά γίνεται, να δεις όσα κρύβονται πίσω από τη φαινομενικά ασυνείδητη πορεία των πράξεων, πίσω από τη συχνά ψευδή φυσικότητα των γεγονότων. Υπάρχουν πολλά στάδια, πολλά διαφορετικά επίπεδα σε κάθε καθημερινή πράξη, σε κάθε λόγο, σε κάθε γεγονός.

Χρησιμοποιείς λοιπόν αυτόν το νοητό μεγεθυντικό φακό, κι όπως με τον πραγματικό, έτσι και με αυτόν, αναπόφευκτα κάποια στοιχεία φαίνονται πλέον καθαρότερα από πριν, αλλά κάποια άλλα παραμορφώνονται, έστω και ισχνά, από τη μεγέθυνση. Αυτό συμβαίνει ακόμα και στο ρεαλισμό. Η εικόνα του γεγονότος, καθαρότερη μα και πιο υπερβάλλουσα από πριν, μοιάζει αλλιώτικη, πιο έντονη. Μα παραμένει η πραγματικότητα, ίσως και με ακόμα μεγαλύτερη σημασία, καθώς πλέον διατυπώνεται με περισσότερη διαύγεια, με νέο, περίσσιο φως. Γι’ αυτό και σε κάποια σημεία αναρωτιέσαι πόσο στ’ αλήθεια είναι ‘ρεαλιστικός ο ρεαλισμός’, αν σε τελική ανάλυση η μεγέθυνση, η διεξοδική ανάλυση, η λεπτομερειακή παρατήρηση δεν αλλάζουν και την ίδια την ουσία. Κι έρχεται πάντα τότε η ίδια η πραγματικότητα, τόσο απόλυτη, τόσο ‘μεγαλειώδης’ (ακόμα και στη συχνή της φτήνια των καιρών), να σου θυμίσει πως πιο δύσκολο είναι να αποτυπώσεις τις πραγματικές διαστάσεις στο αληθινό τους μέγεθος, παρά να καταφέρεις να τις διογκώσεις, ηθελημένα ή μη. Έτσι:

Το Αλβανάκι ίσως δεν έχασε τον πατέρα του στα σύνορα, ίσως ήταν ‘τυχερό’. Ίσως να είχε πατέρα να τον περιμένει, αργά μετά τα μεσάνυχτα, να γυρίσει μες στη νύχτα μετά από το ‘νυχτοκάματο του τρόμου’ που ζούσε στην παιδική του ηλικία. Ο Μάτζιντ δεν ταξίδεψε μέχρι εδώ για να δολοφονήσει κάποιον πρέσβη. Δεν πρόλαβε μάλλον. Πιο πιθανό είναι να σκοτώθηκε στους δρόμους της Γάζας. Ο Παύλος, ο οδηγός του λεωφορείου, μπορεί να μην είχε γιο ηρωινομανή. Μπορεί απλά να ξέχασε, από απερισκεψία ή ακόμα και αδιαφορία, να τραβήξει το χειρόφρενο. Σε κάθε περίπτωση, η ‘Ελένη’ σκοτώθηκε με αυτό το φριχτό τρόπο, την Άνοιξη του ’99. Ξεψύχησε στην άσφαλτο, ανάμεσα σε κόσμο που ούρλιαζε απειλές και βρισιές προς τους οδηγούς που έσπευσαν να μετακινήσουν το λεωφορείο από τον ‘τόπο του εγκλήματος’. Τις επόμενες μέρες έψαχνα στις εφημερίδες. Δεν έγραψαν τίποτα. Μια φτωχή, ηλικιωμένη γυναίκα, που έμενε σε μια από τις πιο υποβαθμισμένες περιοχές της ‘πρωτευούσης’. Ποιος να νοιαστεί; Η Ρουθ, που δεν την έλεγαν Ρουθ και δεν ήταν απ’ το Μπάθ, έπεσε θύμα βιασμού στο φοιτητικό της δωμάτιο, αρχές του 2000. Και δεν το εκμυστηρεύθηκε ποτέ σε κανέναν, εκτός από κάποιον ‘ξένο’ που γνώρισε, λίγα χρόνια μετά. Είχε ανάγκη να το πει κάπου. Οι φίλοι μου, ο Κούπα κι ο Τουργκάι ζουν στη Βόρεια Ελλάδα, ο παλιός των παλιών ζει στο Πέραμα. Κάτι μου λέει πως όλοι τους θυμούνται ακόμα εκείνη την αλλόκοτη, αποκαλυπτική σιωπή στο Ρέο, χαράματα της 26ης Δεκέμβρη του 2003. Κι εύχομαι το τραγούδι εκείνης της νύχτας, να ‘ταν μια μικρή έστω ανάσα στη ζωή της Άννας που τέλειωσε τόσο πρόωρα.

Κι όλοι οι ήρωες της ζωής, οι καθημερινοί, ‘μικροί’ χαρακτήρες με τις μεγάλες ιστορίες τους, μπαίνουν μέσα στη λευκή σελίδα, διεκδικούν το χώρο τους, τη δική τους αιωνιότητα. Και μετουσιώνονται σε κάτι άλλο, κάτι αυθύπαρκτο και άχρονο. Και καθρεφτίζουν, ίσως, όχι μόνο τους ίδιους, αυτούς καθ’ εαυτούς τους μικρούς χαρακτήρες με τις μεγάλες ιστορίες τους, αλλά και άλλους, παρόμοιους και ταυτόχρονα τόσο διαφορετικούς. Τις Ρούθ, τους Μάτζιντ, τα ‘Αλβανάκια’ αυτού του κόσμου, τις οντότητες και τις μειονότητες που όλες μαζί, αποτελούν το σύνολο της ανθρωπότητας.

Αν το συνειδητοποιούσαν κιόλας, ίσως και να μην υπήρχε πια ανάγκη να τους ενώνει κανείς, μέσα σ’ ετούτες τις λευκές σελίδες…

________________

Ζητήστε το στα βιβλιοπωλεία. Κεντρική διάθεση: ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ, Θεμιστοκλέους 37, Αθήνα 106 77, τηλ.:210 3802644 και ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΙΓΑΙΟΝ, Έκτορος 40, Λευκωσία, τηλ.: 22433297

Λάμπος Κώστας (Επιμέλεια & πρόλογος), Η Άμεση Δημοκρατία στον εικοστοπρώτο αιώνα, Συλλογικός τόμος, ΝΗΣΙΔΕΣ, Θεσσαλονίκη 2013